Roma İmparatorluğunun dili Latince
Il latino, la lingua dell'Impero romano

Yazar: Volkan Varol | Tarih: Temmuz 5, 2015, saat 10:49 am | Son güncelleme: 10 May 2020, saat 8:53 am | Etiketler: İtalyanca, Latince

Roma İmparatorluğunun dili olan Latincenin yayılmasını, Roma kültürünün Yunan kültürü ile buluşmasını, Latincenin modern zamanlara kadar nasıl olup da gelebildiğini ve İngilizceyi ne kadar etkilediğini biliyor muyuz?

İtalyanca, Fransızca, İspanyolca veya Latince kökenli başka bir dili biliyor ya da öğrenmek istiyorsunuz.

Bildiğim ve gördüğüm kadarıyla bu dilleri öğrenmek isteyenlerin önemli bir kısmının, ülkemizdeki ve dünyadaki İngilizce ağırlıklı yabancı dil eğitimi nedeniyle, az ya da çok, İngilizce dil bilgisi var.

Olsun ya da olmasın, hepimiz İngilizcenin bir şekilde günlük hayatımıza ne kadar girdiğini, Türkçemizi ne kadar etkilediğini biliyoruz.

Bu durumdan çoğu zaman yakınıyoruz, ama bir bakımdan da avantajlarını yaşıyoruz.

Her alanda pek çok ilerlemeler var ve bu ilerlemeler sonucu ortaya çıkan bir çok terim ve kavram Türkçe ses yapısına uyarlanıp hemen, çoğu zaman ilkelce Türkçeleştiriliyor ve günlük kullanımımıza giriyor.

Peki Latin kökenli olmayan İngilizcenin bile Latinceden ne kadar beslendiğini, ne şekilde zenginleştiğini biliyor muyuz?

Latincenin Roma İmparatorluğunun dili olduğunu, yayılmasını, Roma kültürünün Yunan kültürü ile buluşmasını, Latincenin modern zamanlara kadar nasıl olup da gelebildiğini ve son olarak İngilizceyi ne kadar etkilediğini anlatan bu yazımda, temel Latince konusundaki bir kitabı (Prof. Benjamin L. D’ooge, Latin for Beginners) okurken karşılaştığım, harika bir ön yazıyı İngilizceden Türkçeye çevirmeyi tercih ettim.

Dilerim beğenirsiniz…

Kaynak: Prof. Benjamin L. D’ooge, Latin for Beginners
Çeviren: Volkan Varol

Latince. Yandaki İtalya haritasına bakacak olursanız, yarımadanın ortasına yakın bir yerde, batı sahillerine bakan, başkenti Roma olan, Latium adında bir bölge göreceksiniz.

Antik Romalılar ve Latium’un diğer yerleşimcileri tarafından konuşulan Latin dili, yani Türkçedeki adıyla Latince, Latium’un dili anlamına gelir.

Roma orduları kendi dil bilgisini, söz konusu orijinal sınırlarının çok ötelerine taşıdığında da konuşulan bu dil Latince olarak adlandırıldı.

Nasıl günümüzün İngilizcesi, ya da bir başka dili, iki veya üç yüzyıl önce konuşulan haliyle aynı değilse, Latince de her zaman aynı değildi, yüzyılların akışı içinde az ya da çok değişti.

Öğreneceğiniz Latince, yaklaşık 2000 yıl önce kullanımda idi; ve gerek dilin o zaman kendi zirvesinde olmasından, gerekse Roma edebiyatının en büyük eserlerinin o dönemde yazılmış olmasından dolayı bu zaman dilimi seçildi.

Bu dönem, yüce mükemmelliğinden dolayı, Roma harflerinin altın çağı olarak adlandırılır. (Prof. Benjamin L. D’ooge, Latin for Beginners)

Latincenin yayılması.

Roma kurulduktan sonraki birkaç yüzyıllık dönemde, Romalılar hâlâ çelimsiz ve önemsiz bir topluluktu; bölgeleri Latium ile sınırlıydı ve varlıkları, savaşçı komşuları tarafından sürekli tehdit altındaydı.

Ancak İsa’dan önce üçüncü yüzyıldan sonra, Roma’nın gücü hızla arttı. Tüm İtalya’yı fethetti ve deniz ötesindeki ve Alplerin ardındaki topraklara ulaştı ve sonunda tüm antik dünyanın hakimi oldu.

İşte bu imparatorluk dört yüzyıldan fazla hüküm sürdü. Roma’nın gücünün artmasıyla Latincenin önemi arttı ve bir zamanlar sadece bir kabilenin konuştuğu diyalekt olan Latince, evrensel bir dile dönüştü.

Dil, zaman içinde giderek değişti; farklı ülkelerde farklı şekillerde gelişti. İtalya’da İtalyancaya, İspanya’da İspanyolcaya, Fransa’da Fransızcaya dönüştü.

Dolayısıyla bu ulusların hepsi Latincenin modernize edilmiş bir biçimini konuşmaktadırlar. (Prof. Benjamin L. D’ooge, Latin for Beginners)

Romalılar ve Yunanlılar.

Romalılar, fetih uğraşları sırasında Yunanlılarla çatışma durumuna geldiler.

Yunanlılar askeri güç olarak Romalılardan zayıftı, ancak kültürel konularda onlardan çok daha üstündü. Sanatta, edebiyatta, müzikte, bilimde ve felsefede çok başarılılardı.

Yunanlılarla temas, Romalılara, eğitimin değerini öğretti ve onları adeta bilgiye susamış hale getirdi; ve öyle denilebilir ki Roma, Yunanistan’ı askeri gücüyle fethederken, Yunanistan da Roma’yı entelektüel üstünlüğü ile fethetti ve onun okul hocası oldu.

Kısa bir zaman içinde genç Romalılar için Atina ve diğer Yunan öğreti merkezlerine giderek eğitimlerini tamamlamak bir gelenek halini aldı ve eğitimli sınıflar için Yunanca bilgisi evrensel hale geldi.

Aynı zamanda kültürlü bir çok Yunan – şairler, sanatçılar, hatipler ve filozoflar – Roma’ya akın ettiler; orada okullar açtılar ve sanatlarını öğrettiler.

Hatta Yunan kültürünün saygınlığı/üstünlüğü öyle büyük hale geldi ki, Roma, orijinal olma tutkusunu yitirdi ve yazarları, Yunan edebiyatının kalburüstü eserlerini Latince olarak tekrar üretmekte birbirleriyle yarışa girdiler.

Tüm bunların sonucu olarak Roma uygarlığı ve ulusal hayatı önemli ölçüde Yunanlaştı ve Roma, edebiyat ve sanatında Yunanistan’a borçlu oldu.

(Prof. Benjamin L. D’ooge, Latin for Beginners)

Roma ve Modern Dünya.

Roma, dünyayı fethettikten sonra, kendi dilini, kanunlarını, yaşam geleneklerini ve düşünce biçimlerini, tabiyetine aldığı tüm uluslara dayattı; ve o zamandan bu yana dünya büyük ölçüde Romalı/Roman olarak kaldı.

Latince ise yaşamaya devam etti ve Latince bilgisi, Roma İmparatorluğunun çöküşünü izleyen karanlık çağlarda öğrenmenin en kalıcı ışığı olmaya devam etti.

Latince, bilim adamlarının ortak diliydi ve Shakespeare zamanına kadar da öyle oldu. Hâlâ bile, eğitimlilerin evrensel dili olmaya, diğer herhangi bir dilden daha yakındır.

Günümüz hayatı antik Roma hayatına, geçen yüzlerce yılın bizlere zannettirdiğinden çok daha yakındır.

Siz ve ben hâlâ bir çok yönden Romalıyız ve eğer Sezar ve Cicero aramızda olacak olsa, onları, günümüzün erkeklerinden çok farklı olan kıyafet ve dilleri dışında, tahmin edebilmemiz mümkün değildir. (Prof. Benjamin L. D’ooge, Latin for Beginners)

Latince ve İngilizce.

İngilizce sözlüklerdeki sözcüklerin yarısından fazlasının Latin olduğunu ve her gün az ya da çok Latince konuştuğunuzu biliyor muydunuz? Bu nasıl meydana geldi? 1066 yılında William the Conqueror (Fatih William ya da Piç William)

İngiltere’yi bir Norman ordusu ile istila etti.

Normanlar Fransızca konuşurlardı – ki hatırlayabileceğiniz gibi, o da Latince kökenlidir – ve dillerini İngiltere’de önemli ölçüde yaydılar ve dolayısıyla Norman-Fransızca, İngilizcenin formasyonunda önemli bir rol oynadı ve söz dağarcığımızın büyük bir kısmını oluşturdu.

Ayrıca bilim adamlarının yazıları aracılığı ile büyük sayıda Latince sözcük (neredeyse saf halde) İngilizceye girdi ve her yeni bilimsel keşif, beraberinde, Latin kökenli yeni terimlerin İngilizceye eklenmesi ile sonuçlandı.

Bu nedenle ana dilimizin daha basit ve ortak sözcükleri Anglo-Sakson iken ve de günlük konuşma dilimizin esasını oluştururken, edebiyat alanında, özellikle de şiirde, Latin kökenli sözcükler çok boldur.

Ayrıca hukuk, tıp ve mühendislik gibi öğrenilen mesleklerde, teknik ve bilimsel terimlerin başarılı bir şekilde yorumlanabilmesi için Latince bilgisi gerekmektedir.

(Prof. Benjamin L. D’ooge, Latin for Beginners)

Neden Latince öğrenmeli?

Daha önceki paragraflar, Latincenin, modern bir eğitimin neden çok önemli bir parçası olduğunu açıkça göstermektedir. Uygarlığımızın Yunanistan ve Roma üzerine kurulu olduğunu ve günümüzü anlamak için geçmişe bakmamız gerektiğini görmüş olduk.

Şu da çok açıktır ki, Latince bilgisi bir yandan kendi öz dilimizi daha kesin ve etkili bir şekilde kullanmamıza neden olurken, yazınsal veya profesyonel bir kariyere hazırlanan herhangi biri için de yaşamsal bir öneme ve büyük bir pratik değere sahiptir.

Ayrıca Latince öğrenimi, genel olarak dilin yapısı üzerine bir ışık seli akıtır ve tüm gramer çalışmaları için mükemmel bir temel oluşturur.

Son olarak, zekayı güçlendirmek için öğrenmenin bu dalıyla uğraşmak kadar etkili bir aracın olmadığı defalarca kanıtlanmıştır.

(Prof. Benjamin L. D’ooge, Latin for Beginners)

Kaynak: Prof. Benjamin L. D’ooge, Latin for Beginners

Çeviren: Volkan Varol


Sitede neler var?

Günün Sözcüğü

procione

  1. rakun