fbpx

İtalya’nın Tarihi (Rönesans’tan modern zamanlara kadar)

İtalya tarihi. Bu yazımda Rönesans İtalyası, şehir devletler, Floransa ve Medici ailesi, İspanyol, Fransız ve Avusturya istilaları, kurulan ve sık sık el değiştiren krallıklar, bitmeyen savaşlar, birleşik İtalya fikrinin ortaya çıkması, İtalyanların, en büyük kahramanları Garibaldi önderliğinde birleşmesi konularında özet bilgiler veriyorum.

Rönesans İtalyası

14. yy. sonları ve 15. yy.da İtalya’ya büyük kültürel değişimler geldi. Buna ‘yeniden doğuş’ anlamına gelen Rönesans adı verildi. Orta Çağda eğitim kilise tarafından, kilise için kontrol ediliyordu. 14. yüzyılın sonlarında İtalya’da seküler eğitim alan insanların sayısı giderek artıyordu. Ayrıca antik Yunan ve Roma sanat ve edebiyatına olan ilgi de artıyordu. O dönemde İtalya’ya Bizans İmparatorluğu’ndan Yunan bilim adamları geldi. Venedik, matbaa ile 1470’te tanıştı ve Rönesans matbaadan büyük yarar gördü. Ayrıca zengin İtalyanlar sanata kucak açtılar.

Bu arada İtalyan ticareti büyüdü. Şehir devletler ortaya çıktı. 15. yy.da Floransa, bir bankerler ailesi olan Medici ailesi tarafından yönetildi (Floransa oligarşi ile yönetilen bir cumhuriyetti ancak Medici‘ler onu kontrol etmeyi başardı). En büyük Medici‘ler 1434 ve 1464 arasında hüküm süren Cosimo ve 1469 ile 1492 arasında hüküm süren Muhteşem Lorenzo (Lorenzo il Magnifico) idi. Ancak 15. yüzyılın sonunda İtalya dış güçlere av oldu. 1494’te Fransız Kralı, Napoli tahtını talep etti. O yıl İtalya’yı istila etti ve 1495’te Napoli‘ye girdi. Ancak kısa süre sonra geri çekilmek zorunda kaldı.

16. Yüzyılda İtalya

16. yy.da Fransızlar ve İspanyollar İtalya için savaştılar. İstilacılara karşı birleşmek yerine bu İtalyan devletleri ya Fransa ya da İspanya’yı destekleyecek şekilde iki fraksiyona ayrıldılar.

1515’te Fransızlar Milano‘yu aldılar. 1519’da V. Charles, İspanya ve Avrupa’nın diğer bölgelerinin kralı oldu. 1521’de İspanyollar Milano‘yu Fransızlardan geri aldılar. 1525’teki Pavia savaşında Fransızlar kesin bir şekilde yenilgiye uğratıldı. Ancak Fransızlar daha sonra bazı İtalyan devletleriyle Cognac antlaşmasıyla işbirliği yaptı. İspanyollar bu birliğe karşı bir ordu yolladılar ve 1527’de Roma‘yı yağmaladılar. 1529’da Fransızlar, Cambrai antlaşmasıyla İtalya taleplerinden vazgeçmek zorunda kaldılar. Ancak 1559’da, İtalya’daki varlıkları Cateau-Camresis antlaşması ile nihai olarak sonlanana kadar İspanyollarla savaşmaya devam ettiler. Sonrasında İtalya’ya hakim olan İspanyollar oldu.

15. yy. boyunca İtalya’da serbest düşünce ve araştırma gelişti. Ancak 16. yy.da olaylar değişti. Engizisyon İtalya’daki protestanlara zalimce işkence yaptı.

17. Yüzyılda İtalya

17. yy.da İtalyan ekonomisi uzun bir durgunluğa girdi. Ticaret ve endüstri hız kesti (Bunun bir nedeni de Akdeniz ticaretinin öneminin azalması ve Avrupa dışı ticaretin yükselişiydi) İtalyan tarımı durgunlaştı. Fakirlik ve eşkıyalık arttı. Bu arada veba, İtalya’yı vurdu. Bir zamanlar Avrupa’nın en gelişmiş parçası olan İtalya, nispeten geri kaldı.

Bu arada İspanyollar güney İtalya’ya hükmetmeye devam ettiler. Ancak 1647’de insanlar isyan ettiler. Ancak 1648’de isyan bastırıldı. Bunun yanısıra 17. yy. sonlarına doğru İspanya artık gücünü yitiriyordu. Son olarak İspanya Veraset Savaşıyla (1700-1713) İspanya’nın İtalya üzerindeki hakimiyeti sonra erdi. İspanya’nın yerini Avusturya aldı. Avusturyalılar 1707’de Napoli‘yi aldılar. Ayrıca Sardunya‘yı da aldılar ancak 1720’de Sicilya‘yla takas ettiler. 1720’de Savoy Dükalığı (kuzey batı İtalya’da) Piedmont-Sardunya krallığı haline geldi.

18. Yüzyılda İtalya

1734’te İspanya, Napoli ve Sicilya‘yı Avusturya’dan aldı. Carlos adındaki bir İspanyol prensi Napoli ve Sicilya kralı oldu. Öte yandan 1737’de Büyük Toskana Dükalığı, Avusturya kraliyet ailesinden Lorraine‘li Francis‘e geçti.

18. yüzyıl kilisenin gücünün azalmasıyla bir aydınlanma çağı oldu. Ayrıca İtalyan yöneticilerin reform yaptıkları bir dönem oldu. Napoli 1764’te feci bir açlık yaşadı. Öte yandan açlık 1763-1766 yıllarında Toskana‘yı da vurdu. Ancak Büyük Dük Leopold (1765-1790) Toskana‘da bir dizi reformlar gerçekleştirdi. Vergi öncelikleri iptal edildi, umumi araziler satıldı ve Floransalı loncalar lağvedildi. 1786’da işkence ve ölüm cezası kaldırıldı. 18. yüzyılın sonlarında loncalar Lombardiya‘da da lağvedildi ve kilisenin gücü kısıtlandı. Cizvitler Napoli‘den sürüldü ve kilisenin gücü azaltıldı.

Napolyon İtalyası

1796’da Napolyon İtalya’yı başarıyla istila etti. Daha sonra politik haritayı yeniden çizerek Bologna, Ferrara ve Milano‘da yeni bir devlet yarattı. Adına Cisalpine Cumhuriyeti dendi. Önceleri Venedik tarafsızdı; ancak Mayıs 1797’de Napolyon savaş ilan etti. Ekim 1797’de Venedik‘i Avusturya kontrolüne soktu. Sonra 1798’de Napoli‘nin anakara parçasını ele geçirdi. (Krallık Sicilya‘yı da kapsıyordu. Kral ve kraliçe oraya kaçtılar ve Fransız kontrolünün dışında kaldılar.)

Ancak 1799’da Avusturyalılar ve Ruslar, Fransızları İtalya’dan sürdüler. 1800’de Napolyon Marengo‘da büyük bir zafer kazandı. Bu sefer Piedmont Fransa’ya katılmıştı. Cisalpine Cumhuriyeti ilk durumuna döndü ve İtalyan Cumhuriyeti adını aldı. 1805’te Napolyon İtalyan Cumhuriyetini, İtalyan krallığına dönüştürdü ve kendisini kral yaptı. 1806’da Fransızlar Napoli Krallığı’nın anakara parçasını yeniden ele geçirdiler. Napolyon erkek kardeşini İtalya’nın o parçasının kralı yaptı. Ancak 1815’te Napolyon’un yenilgisiyle eski düzene dönüldü.

19. Yüzyılda İtalya

Venedik ve Cenova cumhuriyetleri hariç eski krallıklar ilk hallerine geri dönmüştü. Cenova, Piedmont tarafından alındı. Ancak İtalya’da memnuniyetsizlikler vardı ve birçok insan Carbonari gibi gizli örgütlere üye oldular. 1820’de Carbonari, Napoli‘de bir isyan başlattı. Bir başka isyanı da, 1821’de, Piedmont‘ta başlattılar. Ancak Avusturyalılar her iki isyanı da bastırdı. 1831’de İtalya’da başka isyanlar da oldu, ancak onlar da Avusturyalılar tarafından bastırıldı.

Giuseppe Mazzini (1805-1872) ortaya çıktı. Mazzini büyük bir İtalyan milliyetçisi idi ve birleşik bir İtalya fikrini yaymak için çok şey yaptı. Mazzini, 1831’de, Piedmont‘taki isyana katılmış ve Fransa’ya kaçmaya mecbur kalmıştı. Orada Genç İtalya adında bir organizasyon kurdu. Mazzini, 1837’den sonra İtalya’da milliyetçilik ateşini canlandırmaya devam edeceği İngiltere’de yaşadı. Sonra, 1848’te tüm Avrupa’da devrimler patlak verdi. İlki, Ocak ayında Palermo‘da oldu. Napoli kralı anayasayı kabul etmeye zorlandı. Mart ayında kamu baskısı, Piedmont kralını anayasayı kabul etmeye zorladı. Ayrıca Mart 1848’de Venedik yeniden bağımsız bir cumhuriyet haline geldi. Piedmont Kralı Lombardiya‘yı Avusturyalılardan geri almayı kararlaştırdı ve savaş ilan etti. Başka bir ordu da Napoli’den gönderilmişti. Papalık devletlerinin ordusunun başında ise Giacomo Durando vardı. Papa, ona, sınırı savunmasını emretti. Ancak emirlerini aşarak Avusturyalılarla savaşmak için yürüyüşe geçti.

Birçok insanın umudu, Papa’nın İtalyanlara bağımsızlık ve birlik için liderlik etmesi idi. Ancak 29 Nisan’da Papa, Avusturyalılarla savaşmak gibi bir niyetinin olmadığını açık açık belirten bir mektup yayınladı. Daha da kötüsü 25 Mayıs’ta Napoli Kralı darbe yapmak ve iktidarı yeniden ele geçirmek için İsviçreli paralı askerlerini kullandı. Sonunda Avusturyalılar 24 Temmuz’da Custozza‘da Piedmontluları ezdi geçti. Roma cumhuriyete dönüştü. Ordusunun başında Giuseppe Garibaldi (1807-1882) vardı. Ne yazık ki Fransızlar, Roma Cumhuriyetini yıkmak ve Papa’yı yeniden iktidara getirmek için bir ordu yolladılar. Mart 1849’da Piedmont Avusturya ile yeniden savaşa girdi, ancak Novara‘da yenilgiye uğraması çabuk oldu. Piedmont Kralı, oğlu adına tahttan çekildi.

Avusturya ile olan savaş 1859’da başladı ve Fransızlar Magenta ve Solferino savaşlarını kazandılar. Ancak Prusya’dan çekinen III. Napolyon, savaşı bitirmeye karar verdi. 11 Temmuz 1859’da, Avusturya ile, Cavour‘a danışmadan barış yaptı. Barışın bir sonucu olarak Piedmont, Lombardiya‘ya verildi. Bu Cavour’un istediğinden çok aşağıdaydı ve barışı kabul etmek yerine çekildi. Ocak 1860’ta tekrar Başbakan oldu. Buna rağmen İtalyanlar kendi geleceklerine kendileri karar verdiler. Romagna, Modena, Parma ve Toskanalıların hepsi Piedmont’la birleşim talebinde bulundular. 1860’ta Cavour bu devletlerde referandumlar düzenledi. Hepsi Piedmont’la birleşme kararı lehinde oy verdi. Ancak Cavour, III. Napoleon’la olan anlaşması uyarınca Savoy ve Nice‘i ona vermek zorundaydı. Garibaldi Nice’in kaybından dolayı çileden çıkmıştı ve 1860’da Cenova açıklarında bir birlik topladı. Bu 1000 kişilik güçle Fransız ilhakını engellemeyi planlıyordu, ancak bunu yapmaması konusunda ikna edildi.

Bu arada Avusturyalılar hala Venedik’i kontrol altında tutuyorlardı. 1866’da İtalya, Prusya ile birleşerek Avusturya’ya karşı savaşa girdi. Novara‘daki bir kara savaşında ve Lissa‘daki bir deniz savaşında İtalyanlar yenilgiye uğradılar. Ancak Prusya savaşı kazandı. Devamında İtalya Venedik‘i kazandı. Bu arada Fransızların hala Roma’da askerleri vardı. Ancak 1870’te Fransa Prusya’ya yenildi. Alabilecekleri tek bir adama bile ihtiyaçları olan Fransızlar Roma’dan askerlerini çekti. İtalyanlar, Fransızların bu zayıflığının avantajıyla Roma‘yı özgürlüğüne kavuşturdu.

19. yüzyılın sonunda İtalya’da sosyalizm büyüyordu. Crispi tarafından acımasızca ezilen Sicilyalı köylüler arasında huzursuzluk vardı. Onun yönetimindeki bir adam hükümeti giderek daha fazla kontrol etmek üzere geldi. Ancak Crispi dış politikada yerle bir olmuştu. 1885’te İtalyanlar Kızıl Deniz sahilinde Massawa limanını aldılar. 1887’de bir İtalyan birliği Dogali‘de Etiyopyalılar tarafından katliama uğradı. İtalyanlar tekrar Etiyopya‘yı almayı denediler. Ancak 1896’da Adowa‘da bir İtalyan ordusu yok edildi.

 

İşte İtalyanın tarihinden ikinci kesiti sunduk.

İtalyanın tarihi ile ilgili olarak 2 yazı daha var. Bu yazılara aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz:

İtalya’nın Tarihi (Antik dönemden Rönesans’a kadar)

İtalya’nın Tarihi (Modern Zamanlar)

 

Bir cevap yazın